همه آنچه باید درباره پاسپورت بدانید: 10 سوال متداول و راهنمای کامل

همه آنچه باید درباره پاسپورت بدانید (راهنمای صفر تا صد 1404)

گذرنامه یا پاسپورت، فقط یک دفترچه کوچک نیست؛ کلید آزادی شما برای عبور از مرزهاست. چه قصد سفر توریستی به استانبول را داشته باشید، چه مهاجرت تحصیلی به اروپا و چه سفر زیارتی به کربلا، اولین قدم شما عبور از درب شیشه‌ای دفاتر «پلیس +10» است.

در این مقاله جامع، به دور از پیچیدگی‌های اداری، تمام مراحل دریافت، تمدید، هزینه‌ها و چالش‌های حقوقی (مثل اجازه همسر و سربازی) را برای سال 1404 بررسی می‌کنیم. این راهنما به شما کمک می‌کند تا در کمترین زمان و بدون نقص مدارک، گذرنامه خود را دریافت کنید.

1. انواع گذرنامه در ایران

قبل از هر چیز بدانید که ما سه نوع گذرنامه داریم، اما 99٪ شما با نوع اول سروکار دارید:

• گذرنامه عادی (Tourist Passport): همان دفترچه زرشکی‌رنگی که برای همه شهروندان صادر می‌شود. اعتبار آن 5 ساله است.
• گذرنامه زیارتی: پاسپورت ارزان‌تر و با صفحات کمتر (آبی رنگ) که صرفاً برای سفر به عتبات عالیات (عراق) و در ایام خاص کاربرد دارد.
• گذرنامه سیاسی و خدمت: مخصوص دیپلمات‌ها و مأموران دولت.

2. مراحل دریافت و مدارک لازم (چک‌لیست پلیس +10)

برای دریافت پاسپورت، حضور شخص متقاضی (حتی نوزاد) در دفتر پلیس +10 الزامی است، زیرا فرایند احراز هویت بیومتریک (اثر انگشت و چهره‌نگاری) انجام می‌شود.

مدارک عمومی برای همه:

• اصل شناسنامه و کارت ملی (یا تاییدیه ثبت‌احوال).
• گذرنامه قبلی (در صورت وجود، حتی اگر منقضی شده باشد).
• یک قطعه عکس 6x4 (البته معمولاً عکس زنده در دفتر گرفته می‌شود، اما برای کودکان گاهی عکس همراه لازم است).
• تکمیل فرم‌های صدور گذرنامه در دفتر.

3. هزینه صدور پاسپورت و مدت زمان انتظار (1404)

سوال پرتکرار کاربران این است: «پاسپورت چقدر آب می‌خورد و کی به دستم می‌رسد؟»

جدول برآورد هزینه و زمان صدور (1404)

4. شرایط اختصاصی (بانوان، آقایان و دانشجویان)

قوانین گذرنامه برای همه یکسان نیست. در اینجا به «گلوگاه‌های» اصلی اشاره می‌کنیم:

آقایان (سربازی و معافیت)

آقایان بالای 18 سال برای دریافت پاسپورت باید وضعیت نظام وظیفه خود را مشخص کنند:

• کارت پایان خدمت یا معافیت: بدون مشکل صادر می‌شود.
• مشمولین (دانشجویان/طلاب): باید از طریق سایت «سخا» (نظام وظیفه) درخواست خروج از کشور ثبت کنند و وثیقه (نقدی یا ضمانت بانکی) بگذارند. پس از تایید دانشگاه و نظام وظیفه، می‌توانند پاسپورت بگیرند.

بانوان (اجازه همسر)

• بانوان مجرد بالای 18 سال: نیاز به اجازه کسی ندارند.
• بانوان متأهل: نیاز به «اجازه کتبی و محضری» همسر دارند. این رضایت‌نامه باید در دفتر اسناد رسمی ثبت شود.
• استثنا: بانوانی که در عقدنامه «حق خروج از کشور» را به عنوان وکالت بلاعزل گرفته‌اند، نیازی به اجازه مجدد ندارند (البته باید وکالت‌نامه را ارائه دهند).

کودکان و افراد زیر 18 سال

برای صدور گذرنامه افراد زیر 18 سال، حضور ولی قانونی (پدر یا جد پدری) و امضای رضایت‌نامه توسط او الزامی است.

5. پاسپورتم گم شده! چه کار کنم؟

گم شدن پاسپورت کابوس مسافران است. اگر گذرنامه‌تان مفقود شد، مراحل زیر را انجام دهید:

1. مراجعه فوری به پلیس +10 و اعلام مفقودی (برای جلوگیری از سوءاستفاده).
2. گذراندن دوره انتظار (معمولاً 6 ماه ممنوعیت صدور مجدد وجود دارد، اما با بررسی شرایط اضطراری ممکن است کاهش یابد).
3. پرداخت هزینه صدور مجدد و طی کردن مراحل اداری.

سوالات متداول (FAQ)

1. صدور پاسپورت چقدر طول می‌کشد؟

در شرایط عادی بین 3 تا 7 روز کاری. اما در ایام شلوغی (مانند نزدیک نوروز یا اربعین) ممکن است تا 10 الی 14 روز زمان ببرد.

2. هزینه گرفتن پاسپورت در سال 1404 چقدر است؟

هزینه نهایی شامل عوارض شهرداری، نیروی انتظامی، پست و عکس بیومتریک، مجموعاً حدود 470 تا 550 هزار تومان (بسته به تعرفه دفاتر) است. دقت کنید که تمام مبالغ فقط از طریق دستگاه کارتخوان دفتر پلیس +10 قابل پرداخت است.

3. آیا برای تمدید گذرنامه کارت پایان خدمت الزامی است؟

برای آقایان بالای 18 سال، بله. یا باید کارت پایان خدمت/معافیت داشته باشند یا از طریق وثیقه دانشجویی/نخبگان مجوز خروج دریافت کنند.

4. آیا بانوان متأهل برای گرفتن پاسپورت نیاز به اجازه همسر دارند؟

بله. طبق قانون فعلی، بانوان متأهل برای دریافت یا تمدید گذرنامه نیاز به رضایت‌نامه محضری همسر دارند (مگر اینکه وکالت بلاعزل داشته باشند).

5. اعتبار پاسپورت چقدر است و کی باید تمدید کنم؟

اعتبار پاسپورت‌های ایرانی 5 سال است. اما توجه کنید که برای سفر به اکثر کشورها، باید حداقل 6 ماه از اعتبار آن باقی مانده باشد. پس عملاً وقتی اعتبار به زیر 6 ماه رسید، باید تعویض شود.

6. آیا امکان تمدید پاسپورت به صورت آنلاین و غیرحضوری وجود دارد؟

بله، اخیراً امکان درخواست صدور و تمدید گذرنامه از طریق اپلیکیشن «پلیس من» (Police Man) فراهم شده است، اما برای احراز هویت اولیه ممکن است نیاز به مراجعه حضوری باشد.

7. آیا نوزادان و کودکان هم نیاز به پاسپورت جداگانه دارند؟

بله. قانون «همراه در گذرنامه» سال‌هاست لغو شده. تمامی افراد از بدو تولد (حتی نوزاد 1 روزه) باید گذرنامه مستقل داشته باشند.

8. چگونه بفهمم ممنوع‌الخروج هستم یا نه؟

سریع‌ترین راه، نصب اپلیکیشن «پلیس من» و انتخاب گزینه «وضعیت خروج از کشور» است. همچنین سامانه «ثبت من» (سازمان ثبت اسناد) برای ممنوع‌الخروجی‌های مالیاتی و اجرایی کاربرد دارد.

9. آیا می‌توانم پاسپورتم را زودتر از موعد (مثلاً با 1 سال اعتبار) تعویض کنم؟

بله. اگر قصد دریافت ویزای بلندمدت (مثل تحصیلی یا کاری) دارید که نیاز به اعتبار بالای 1 سال دارد، می‌توانید با ارائه مدارک مربوطه به رئیس اداره گذرنامه، درخواست تعویض زودتر از موعد دهید.

10. اگر پاسپورتم را تمدید نکنم جریمه می‌شوم؟

خیر. تمام شدن اعتبار پاسپورت هیچ جریمه‌ای ندارد. هر زمان که قصد سفر داشته باشید می‌توانید برای تمدید اقدام کنید.

بیشتر بخوانید:

معرفی انواع پاسپورت و شرایط مورد نیاز برای دریافت آن ها